Τα ποτάμια είναι ζωντανά και δυναμικά οικοσυστήματα. Η φυσική τους ροή διατηρεί τρεις θεμελιώδεις μορφές συνδεσιμότητας

• τη διαμήκη συνδεσιμότητα, που επιτρέπει την ελεύθερη κίνηση του νερού, των ιζημάτων και των οργανισμών από τις πηγές στις εκβολές,
• την πλευρική συνδεσιμότητα, που συνδέει την κοίτη με τις παρόχθιες ζώνες και τις πλημμυρικές πεδιάδες και
• την κατακόρυφη συνδεσιμότητα, μέσω της αλληλεπίδρασης των επιφανειακών με τα υπόγεια νερά.

Η φυσική αυτή συνοχή αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της καλής οικολογικής κατάστασης των ποταμών.

Τα τεχνητά εμπόδια δεν περιορίζουν μόνο τη ροή του νερού, μπορούν να διαταράξουν τη φυσική λειτουργία ολόκληρου του ποτάμιου οικοσυστήματος και να προκαλέσουν:

• περιορισμό της μετακίνησης ψαριών και άλλων υδρόβιων οργανισμών,
• διακοπή της φυσικής μεταφοράς ιζημάτων,
• αλλοίωση του φυσικού καθεστώτος ροής,
• αποσύνδεση του ποταμού από τις πλημμυρικές του πεδιάδες,
• κατακερματισμό των οικοσυστημάτων και μείωση της βιοποικιλότητας.

Στο έργο Phragmographysis καταγράφονται όλα τα τεχνητά εμπόδια που επηρεάζουν τη διαμήκη συνδεσιμότητα του υδρογραφικού δικτύου του Διαρίζου, όπως φράγματα, έργα εκτροπής, θυροφράγματα, οχετοί και διαβάσεις. Παρότι πολλές από αυτές τις κατασκευές εξυπηρετούν σημαντικές ανθρώπινες ανάγκες, μπορούν ωστόσο να επηρεάσουν σημαντικά τη λειτουργία ενός ποταμού.

Στο πλαίσιο του έργου, πραγματοποιείται επιτόπια καταγραφή σε ολόκληρο το υδρογραφικό δίκτυο του Διαρίζου. Κάθε εμπόδιο χαρτογραφείται και αξιολογείται με βάση τυποποιημένο πρωτόκολλο, ώστε να εκτιμηθεί ο βαθμός επίδρασής του στη συνδεσιμότητα του ποταμού και να διερευνηθούν δυνατότητες αποκατάστασής της.

Η αποκατάσταση της συνδεσιμότητας των ποταμών αποτελεί προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Κανονισμός για την Αποκατάσταση της Φύσης καλεί τα κράτη μέλη να αποκαταστήσουν ποτάμια ελεύθερης ροής, μεταξύ άλλων μέσω της απομάκρυνσης παρωχημένων τεχνητών εμποδίων, όπου αυτό είναι οικολογικά, τεχνικά και κοινωνικά εφικτό. Το έργο συμβάλλει άμεσα στην επίτευξη αυτού του στόχου, δημιουργώντας την πρώτη ολοκληρωμένη καταγραφή και αξιολόγηση των ποτάμιων εμποδίων στην Κύπρο και θέτοντας τις βάσεις για μελλοντικές δράσεις αποκατάστασης της συνδεσιμότητας των ποταμών.

Ένα ποτάμι θεωρείται ελεύθερης ροής όταν το νερό, τα ιζήματα, τα θρεπτικά στοιχεία και οι οργανισμοί μπορούν να κινούνται φυσικά κατά μήκος του ποταμού και να αλληλεπιδρούν με τις παρόχθιες ζώνες και τα υπόγεια νερά, χωρίς σημαντικούς τεχνητούς περιορισμούς στις φυσικές οικολογικές και υδρομορφολογικές διεργασίες του.

Τα τεχνητά εμπόδια διαφέρουν ως προς τη μορφή, τη λειτουργία και τον βαθμό στον οποίο επηρεάζουν τη συνδεσιμότητα των ποταμών. Ορισμένα δημιουργούν μόνιμη ανάσχεση της ροής και σχηματίζουν φράγματα, ενώ άλλα κατασκευάζονται για την εκτροπή νερού, ή τη διέλευση δρόμων. Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους, μπορούν να επηρεάσουν σε διαφορετικό βαθμό τη μετακίνηση των οργανισμών, τη μεταφορά των ιζημάτων και τη φυσική λειτουργία του ποταμού.

Φράγμα (Dam)

Τα φράγματα είναι οι μεγαλύτερες τεχνητές κατασκευές που συναντώνται στα ποτάμια. Ανακόπτουν τη φυσική ροή του νερού, δημιουργούν ταμιευτήρες και μετατρέπουν τα ανάντη τμήματα του ποταμού σε στάσιμα ή βραδέως ρέοντα νερά. Συνήθως έχουν σημαντική επίδραση στη διαμήκη συνδεσιμότητα, καθώς περιορίζουν τη μετακίνηση των οργανισμών και παρεμποδίζουν τη μεταφορά των ιζημάτων.

Φράγμα εκτροπής (Weir)

Τα φράγματα εκτροπής είναι συνήθως μικρότερες εγκάρσιες κατασκευές, πάνω από τις οποίες το νερό υπερχειλίζει από τη στέψη τους. Χρησιμοποιούνται κυρίως για εμπλουτισμό, υδροληψία, εκτροπή νερού, παγίδευση ιζημάτων ή σταθεροποίηση της κοίτης. Ανάλογα με το ύψος, τον σχεδιασμό και τις συνθήκες ροής, μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό εμπόδιο για τα ψάρια και άλλους υδρόβιους οργανισμούς.

Θυρόφραγμα (Sluice)

Τα θυροφράγματα διαθέτουν μία ή περισσότερες κινητές θύρες, οι οποίες επιτρέπουν τη ρύθμιση της στάθμης και της παροχής του νερού. Χρησιμοποιούνται κυρίως σε έργα υδροληψίας, αρδευτικά δίκτυα και κανάλια. Η επίδρασή τους στη συνδεσιμότητα εξαρτάται από τον σχεδιασμό τους και τον τρόπο λειτουργίας τους.

Οχετός (Culvert)

Οι οχετοί κατασκευάζονται για τη διέλευση ποταμών κάτω από δρόμους ή άλλες υποδομές. Αν και δεν δημιουργούν ταμιευτήρα, μπορούν να αποτελέσουν εμπόδιο όταν η βάση τους είναι εκτεθειμένη ψηλότερα από την κοίτη, όταν το νερό είναι πολύ ρηχό ή όταν η ταχύτητα της ροής είναι μεγάλη.

Ιρλανδική διάβαση (Ford)

Οι ιρλανδικές διαβάσεις επιτρέπουν τη διέλευση οχημάτων ή πεζών μέσα από την κοίτη του ποταμού. Συνήθως δεν επηρεάζουν σημαντικά τη μεταφορά των ιζημάτων, μπορούν όμως να δυσχεράνουν τη μετακίνηση ψαριών και άλλων οργανισμών, ιδιαίτερα κατά τις περιόδους χαμηλής ροής.

Γέφυρα (Bridge)

Οι γέφυρες, όταν είναι σωστά σχεδιασμένες, επιτρέπουν την ελεύθερη ροή του ποταμού και δεν αποτελούν εμπόδιο στη συνδεσιμότητα. Ωστόσο, οι βάσεις τους ή συνοδευτικά έργα, μπορεί να επηρεάσουν τη μορφολογία της κοίτης και τη μετακίνηση των οργανισμών.